Posprzatajmy.pl to inicjatywa stawiająca sobie za cel
walkę z nielegalnymi wysypiskami w Polsce.
Czy w przepisach prawa występuje definicja terminu "wysypisko śmieci" lub "nielegalne wysypisko śmieci"?
Monika Kamila Przepieść, prawnik z Kancelarii Janowski Kłossowski Dąbrowska Ignatjew odpowiada:
W przepisach funkcjonuje pojęcie składowiska odpadów jako miejsca przeznaczonego do unieszkodliwiania odpadów.
Składowisko w myśl ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (t.j. Dz.U z 2010 r. Nr 185, poz. 1243 ze zm., dalej: „ustawa o odpadach”) to obiekt budowlany przeznaczony do składowania odpadów (art. 3 ust. 3 pkt 16). Na taki obiekt konieczne jest uzyskanie pozwolenia na budowę, a następnie pozwolenia na użytkowanie. Wysypisko śmieci, aby mogło zostać uznane za obiekt budowlany musi charakteryzować się pewnymi cechami.
Wysypisko śmieci (również nasyp albo wał ziemny) musi spełniać warunek z art. 3 pkt 1b Prawa budowlanego, tj. stanowić całość techniczno-użytkową lub posiadać takie cechy, aby mogło zostać uznane za obiekt budowlany, na którego budowę konieczne byłoby uzyskanie pozwolenia budowlanego. Winno być zatem zbudowane z materiałów budowlanych, posiadać określoną konstrukcję, składać się z określonych elementów (warstwy izolacyjnej, warstwy redukcyjno-filtracyjnej), posiadać wymagane urządzenia oraz określoną infrastrukturę np. drogi dojazdowe. Dopiero na tak wykonany obiekt budowlany można nawozić śmieci. Obiekty, które nie posiadają powyższych cech nie będą uznane za wysypisko śmieci jako obiekt budowlany.
Wysypiska inne niż wymienione powyżej, czyli nie będące obiektami budowlanymi, nie wymagają pozwolenia na budowę. W praktyce oznacza to, że aby stwierdzić czy dane wysypisko powstało zgodnie z przepisami prawa musimy najpierw stwierdzić czym jest dane wysypisko. Jeśli jest obiektem budowlanym (co stwierdza powiatowy inspektor nadzoru budowlanego), osoba zainteresowana może sprawdzić czy właściciel posiada odpowiednie pozwolenie na jego budowę a następnie użytkowanie (czyli w trybie ustawy prawo budowlane).
Jeśli wysypisko nie jest obiektem budowlanym konieczne jest sprawdzenie czy właściciel lub posiadacz odpadów gospodaruje nimi (składuje je lub magazynuje) w legalny sposób, tj. zgodny z przepisami ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2005, Nr 236, poz. 2008 ze zm. Dalej: „u.u.p.c.g.”), właściwym regulaminem utrzymania czystości i porządku w gminie uchwalanym przez radę gminy, ustawy o odpadach oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2008r, Nr 25, poz. 150 ze zm.).
Kiedy mamy do czynienia z "nielegalnym wysypiskiem śmieci"? (ile śmieci musi znajdować się na takim wysypisku?)
Monika Kamila Przepieść, prawnik z Kancelarii Janowski Kłossowski Dąbrowska Ignatjew odpowiada:
Nielegalne wysypisko śmieci to wysypisko, na którym są składowane lub magazynowane odpady w sposób niezgodny z przepisami prawa. W myśl art. 3 ust. 1 odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii, określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Nie ma tu zatem mowy o jakiejś konkretnej ilości odpadów.
Dla osoby postronnej niezgodność składowania lub magazynowania odpadów z przepisami prawa jest wartością ocenną. Można to stwierdzić poprzez oględziny dokonane w miejscu gdzie znajdują się odpady, poprzez zauważalny wpływ na środowisko czyniony przez odpady. Oceny prawnej czy odpady składowane są w sposób nielegalny dokonują właściwe organy o których mowa poniżej.
Dla przykładu wskażę, że z nielegalnym wysypiskiem możemy mieć do czynienia, gdy właściciel zbiera powstałe na terenie nieruchomości odpady komunalne z naruszeniem wymagań określonych w regulaminie utrzymania czystości i porządku z gminie uchwalanym przez radę gminy lub gdy zagospodarowanie odpadów odbywa się w sposób zagrażający środowisku lub zanieczyszczający środowisko. Ustawa o odpadach wskazuje w jaki sposób właściciele lub posiadacze odpadów powinni je zagospodarowywać, dodatkowo przepisy takie zawiera regulamin czystości i porządku w gminie. Każde postępowanie z odpadami sprzeczne z tymi przepisami będzie tzw. „nielegalnym wysypiskiem śmieci”.
Na kim ciąży obowiązek likwidacji dzikich wysypisk?
Monika Kamila Przepieść, prawnik z Kancelarii Janowski Kłossowski Dąbrowska Ignatjew odpowiada:
Z dzikim wysypiskiem będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy odpady będą składowane lub magazynowane w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Likwidacja dzikich wysypisk śmieci mieści się w ramach bieżącej działalności gminy. Gdy wysypisko znajduje się na terenie danej gminy, a gmina włada danym terenem (jest jego właścicielem lub posiadaczem samoistnym) oraz nie jest możliwe określenie kto jest właścicielem odpadów, obowiązekm likwidacji dzikiego wysypiska należy do gminy.
Gmina może także zobowiązać inną osobę do jego likwidacji. W myśl art. 34 ustawy o odpadach „Wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania, wskazując sposób wykonania tej decyzji.” Przepis ten znajdzie zastosowanie gdy na nieruchomości, do której posiadaczowi odpadów przysługuje tytuł prawny składowane lub magazynowane odpady. Posiadacz odpadów to w myśl art. 3 ust. 3 pkt 13 każdy, kto faktycznie włada odpadami (wytwórca odpadów, inna osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna), z wyłączeniem prowadzącego działalność w zakresie transportu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Przeciwko temu domniemaniu służy właścicielowi dowód przeciwny poprzez wskazanie wytwórcy odpadów albo innej osoby, która nimi faktycznie włada (zob. wyrok NSA z 19 grudnia 2007, II OSK 1721/06).
Z orzecznictwa sądów administracyjnych można wskazać wyrok z dnia 8 kwietnia 2010 r. w którym sąd stwierdził, że „Przepis art. 34 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251 ze zm.) nie pozwala na składowanie lub magazynowanie odpadów na nieruchomości, co do której posiadacz tych odpadów posiada tytuł własności. Tytuł prawny do nieruchomości nie uprawnia do składowania lub magazynowania na niej odpadów bez uzyskania stosownej w tym zakresie decyzji (zob. wyrok WSA w Warszawie z 8 kwietnia 2010 r., IV SA/Wa 112/10).
W każdym przypadku, w którym wójt (burmistrz, prezydent miasta) stwierdzi składowanie lub magazynowanie odpadów w miejscu do tego celu nieprzeznaczonym jest zobligowany do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów. Taka ingerencja - polegająca na nałożeniu obowiązku usunięcia odpadów - w sferę prawną określonej jednostki jest bezwzględnie wymagana niezależnie od rodzaju odpadów czy charakteru nieruchomości. Znaczenie ma tylko to, że składanie lub magazynowanie odpadów jest nielegalne (zob. wyrok WSA Wrocław z 2009-01-06 II SA/Wr 274/08 Legalis).
Jakie uprawnienia przysługują osobie, która ma informacje o tym, czyje odpady znajdują się na dzikim wysypisku?
Monika Kamila Przepieść, prawnik z Kancelarii Janowski Kłossowski Dąbrowska Ignatjew odpowiada:
Osoba, która stwierdzi składowanie lub magazynowanie odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym (nielegalne wysypisko) powinna w pierwszej kolejności powiadomić organ właściwy do nakazania likwidacji nielegalnego wysypiska, tj. wójta, burmistrza, prezydenta miasta. Organ ten podejmuje wówczas przewidziane prawem środki.
W przypadku, gdy mamy podejrzenia kto jest właścicielem odpadów oprócz poinformowania wójta o naszych możemy także powiadomić policję o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Wówczas to ona zajmie się ustalaniem i zbieraniem dowodów świadczących o tym, że dana osoba nielegalnie wyrzuca śmieci. Jeśli policji uda się ustalić właściciela odpadów, możliwe będzie pociągnięcie tej osoby (osób) do odpowiedzialności karnej lub odpowiedzialności za wykroczenia.
Jaka jest odpowiedzialność za wyrzucanie śmieci w miejscach (do miejsc), które nie są do tego przeznaczone?
Monika Kamila Przepieść, prawnik z Kancelarii Janowski Kłossowski Dąbrowska Ignatjew odpowiada:
Składowanie odpadów w miejscach do tego nie przeznaczonych podlega odpowiedzialności karnej z ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553, dalej: „kodeks karny”) lub odpowiedzialności za wykroczenia w myśl przepisów ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2010 r., Nr 46, poz. 275 ze zm., dalej: „kodeks wykroczeń”).
Kodeks karny
Odpowiedzialność karna została określona w art. 183 kodeksu karnego:
Art. 183 § 1. Kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo transportuje odpady lub substancje w takich warunkach lub w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu wielu osób lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew przepisom przywozi z zagranicy substancje zagrażające środowisku.
§ 3. Karze określonej w § 1 podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia czynu określonego w § 1, 2 i 4.
§ 4. Karze określonej w § 1 podlega, kto wbrew przepisom przywozi odpady z zagranicy lub wywozi odpady za granicę.
§ 5. Kto bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia, albo wbrew jego warunkom przywozi z zagranicy lub wywozi za granicę odpady niebezpieczne,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 6. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1-5 działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Kodeks wykroczeń
Art. 145 kodeksu wykroczeń: Kto zanieczyszcza lub zaśmieca miejsca dostępne dla publiczności, a w szczególności drogę, ulicę, plac, ogród, trawnik lub zieleniec, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany.
Artykuł 154 § 2 kodeksu wykroczeń: Kto wyrzuca na nienależący do niego grunt polny kamienie, śmieci, padlinę lub inne nieczystości. podlega karze grzywny do 1 000 złotych albo karze nagany.
Art. 162 § 1 kodeksu wykroczeń Kto w lasach zanieczyszcza glebę lub wodę albo wyrzuca do lasu kamienie, śmieci, złom, padlinę lub inne nieczystości, albo w inny sposób zaśmieca las, podlega karze grzywny albo karze nagany.
§ 2. Jeżeli czyn sprawcy polega na zakopywaniu, zatapianiu, odprowadzaniu do gruntu w lasach lub w inny sposób składowaniu w lesie odpadów, sprawca podlega karze aresztu albo grzywny.
§ 3. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1 można orzec nawiązkę, a w razie popełnienia wykroczenia określonego w § 2 orzeka się nawiązkę - do wysokości równej kosztom rekultywacji gleby, oczyszczenia wody, wydobycia, wykopania, usunięcia z lasu, a także zniszczenia lub neutralizacji odpadów.
Ustawa o utrzymaniu czystości I porządku w gminach
Na właścicieli nieruchomości w art. 5 ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości nałożono także obowiązki, których niespełnienie powoduje również odpowiedzialność za wykroczenia.
W myśl powyższego przepisu właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez:
1) wyposażenie nieruchomości w urządzenia służące do zbierania odpadów komunalnych oraz utrzymywanie tych urządzeń w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym;
2) przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych;
3) zbieranie powstałych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie;
3a) gromadzenie nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych;
3b) pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi;
4) uprzątnięcie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taki chodnik uznaje się wydzieloną część drogi publicznej służącą dla ruchu pieszego położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości; właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do uprzątnięcia chodnika, na którym jest dopuszczony płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych;
5) realizację innych obowiązków określonych w regulaminie.
W myśl art. 10 ust. 2 ustawy o utrzymaniu porządku i czystości kto nie wykonuje obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1 - podlega karze grzywny. Postępowanie toczy się według przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.
Więcej informacji na stronie www.jkdi.pl
